بررسی آلودگی صوتی در صنعت نساجی
بافت پارچه ومصرف پارچه های الوان و ظریف در ایران سابقه طولانی دارد.ایرانیان باستان و همچنین مادها،هخامنشیان و ساسانیان به پوشیدن لباسها با پارچه های خوب و ظریف و زیبا اهمیت می دادند.
در ان زمان بافت پارچه در منازل به صورت یک حرفه خود اشتغالی انجام شده است و با داشتن یک وسیله نخ ریسی ساده به بافت پارچه مشغول بوده اند.
همگام با پیشرفت تکنولوژی در این صنعت و توجه کشورها به این صنعت خاص و همچنین سابقه دیرین ایرانیان در بافت پارچه،اولین قدم در راه صنعتی شدن و برپا شدن این صنعت در ایران با نصب یک ماشین ریسندگی در سال 1266 هجری شمسی در ایران ودر تهران اغاز گردید که این عمل در سیر تحولات و پیشرفت این صنعت نقش بسزایی را ایفا نمود.با مرور زمان تعداد کارخانه های نساجی افزایش پیدا کرد و همگام با کشورهای صنعتی،تعدادی از کارخانه ها به صورت مدرنیزه در آمد ولی تعداد زیادی از کارخانه های نساجی،هنوز هم از دستگاهها و ماشین آلات قدیمی استفاده میکنند.
در محیطهای صنعتی عوامل زیان آورمتعددی وجود داردکه از آن جمله عوامل زیان آور فیزیکی است،یکی از این عوامل زیان آور فیزیکی صداست که این فاکتور از مختصات جامعه صنعتی است که در داخل یا خارج کارگاهها مساله ایمنی و بهداشت مهمی را به وجود می آوردکه باید مد نظر قرار گیردتا به موقع بتوان از خطراتی که ممکن است ایجاد کند جلوگیری شود.
در مورد صداهایی که در کارخانجات تولید میشود،مشکل اصلی ناراحتی و اعتراض کارگران نیست بلکه مشکل، اثرات سوءآن بر اعصاب وروان،سیستم قلب و عروق وبه ویژه دستگاه شنوایی است.

چکیده تئوریک اصوات  :

توجه بشر به محیط زیست خود که به ویژه از نیمه دوم قرن بیستم اوج گرفته،او را متوجه آلودگی محیط زیست،به عنوان یک خطر جدی نموده است.
در محیط های صنعتی عوامل زیان آور متعددی وجود دارد که از آن جمله عوامل زیان آور فیزیکی است.
یکی از این عوامل آلودگی صوتی است که این فاکتور از مختصات جامعه صنعتی بوده ودر داخل یا خارج کارگاهها مساله ایمنی و بهداشت را به وجود می آوردکه باید مد نظر قرار گیردتا به موقع بتوان از خطراتی که ممکن است ایجاد شود،جلوگیری گردد.
البته بایستی مابین صوت(sound) وصدا   (noise)تفاوت قائل شد.صوت ارتعاشات هارمونیک یابه اصطلاح هارمونیک است ولی صدا ممکن است از تداخل ارتعاشات هارمونیک پدید آید که سیستم گوش نتواندآن مجموعه راتبعیت کندو از مجموعه ارتعاشات تحمیلی بستوه آید.
البته بعضی از ترکیبات اصوات به گوش خوشایند است همچنانکه بعضی از ارتعاشات هارمونیک هم به گوش ناخوشایند است.صدا میتواند علاوه بر آنکه از هوا عبور کند،از جامدات و مایعات نیز عبور کند همانگونه که شخصی که درون اتومبیل خود نشسته است میتواند صدای موتور ماشین را بشنود.در دمای معمولی،صوت در هواتقریباً با سرعت m/s 340عبور می کند.
فرکانس یک صدا،پیک آنرا تعیین میکند.صدای با فرکانس بالا،با پیکهای بلندوصداهای با فرکانس پایین باپیکهای کوتاه تشخیص داده میشوندکه از واحد هرتز(Hz)  برای فرکانس استفاده میشود.
فرکانس یک هرتز برابر است با یک دور در ثانیه.
دامنه فرکانسهای قابل شنیدن،به طور وسیعی با محیط تغییر میکند لیکن برای افرادبا شنوایی خوب،معمولاً20000-20  هرتز در نظر گرفته میشود.
در مسائل عملی کنترل صدا دامنه باریکتری از آنچه گفته شد،یعنی 10000-50 هرتز در نظر گرفته می شود.

خواص فیزیکی صوت:
صوت شکلی از انرژی است که توسط مکانیزم شنوایی قابل تشخیص است، در نتیجه تغییرات متناوب ایجاد شده در هوای داخل مجرای گوش ،پرده گوش به ارتعاش در آمده،پس از طی مراحلی،صوت احساس میشود.
تغییرات فوق نیز به نوبه خود توسط به ارتعاش در آمدن تارهای صوتی ویا منبع صوتی دیگری مانند بلندگو به وجود می آید ارتعاشات صوتی از نوع ارتعاشات مکانیکی طولی هستند.ارتعاشات مکانیکی از تغییر مکان قسمتی از یک محیط کشسان نسبت به وضعیت عادی اش ناشی میشوندو این امر موجب نوسان آن قسمت حول وضعیت تعادل میشود.

انواع صوت:
اصوات معمولأ از فرکانسهای بسیاری تشکیل میشوند. فرکانسهای صوتی وسیع بوده و بر حسب میزان شنوایی انسان به سه ناحیه تقسیم میشوند.
اصواتی با فرکانس 20000-20 هرتز را طیف شنوایی یا فرکانسهای صوتی می نامند.ارتعاشات صوتی با فرکانسهای فوق حس شنوایی انسان را تحریک میکنند.در گستره فوق،فرکانسهای کمتر از 30 هرتز،امواج مادون صوت می باشندکه گوش انسان حساسیت چندانی به آنها ندارد.
امواج با فرکانس بیش از 25000 هرتز امواج فرا صوتاست که حس شنوایی انسان را تحریک نمی کند.در بعضی از جانوران،شنوایی بیش از انسان است.در بررسی مشکلات ناشی از صدا،اصوات در ناحیه مادون صوت و فراصوت مد نظر نیست بلکه منظور اصواتی است که در ردیف شنوایی قرار دارند.
اصوات به چند نوع تقسیم میشوند:
الف) صوت ساده:یک ارتعاش سینوسی تک فرکانس است و به ندرت در طبیعت وجود داردو معمولأ برای مصارف پژوهشی در آزمایشگاه ایجاد میشود.
ب)اصوات مختلط:در صورتی که ارتعاش صوتی از نوسانات مختلف تشکیل شده باشد،شکل موج فشارمختلط نامیده می شود.اصوات مختلط دوره ای معمولا در گوش اثر خوشایندی به جای می گذارندواصوات مختلط غیر دوره ای که به طور غیر هماهنگ به هم پیوسته اندو رابطه ای با یکدیگر ندارند و معمولا نیز در گوش اثر خوشایندی ندارند،صدا گفته می شود.
صداها به دو دسته تقسیم می شوند:
1)یکنواخت
2)ضربه ای(هنگامی است که تکرار صدا کمتر از یکبار در ثانیه باشد)
امواج ضربه ای shocks of waves که در شکستن دیوار صوتی توسط هواپیماهای جنگی به وجود می آید،حداقل دارای شدتی حدود صد برابر شدیدترین صوتی است که توسط گوش انسان قابل تشخیص است.

اثرات صدا بر انسان:
کنترل صدای صنعتی در برنامه حفاظت شنوایی به منظور جلوگیری از ناشنوایی کارگران در تماس مداوم با صدای محیط کار می باشد.این حفاظت مخصوصا در محدوده فرکانسهای گفتار حائز اهمیت است.
هنگامیکه انسان حتی برای مدت کوتاهی در معرض صدا بالاتر از بالا قرار گیرد،قدرت شنوایی به طور موقت کم می شودو پس از مدتی که از محیط با صدای زیاد خارج می شود، دوباره به حالت عادی برمیگردد. اما کارگرانی که هرروزه در معرض صدای تراز بالا قرار دارند،رفته رفته قدرت شنوایی خود را به طور دائمی از دست میدهند.اغلب کشورهای صنعتی محدودیتهایی برای تراز صدای کارخانه ها مقرر داشته اند.
حفاظت کامل کارگران،موضوع برنامه حفاظت شنوایی می باشد.برنامه های حفاظت شنوایی با استفاده از آزمایشهای ادواری،کارگرانی را که حساسیت صدای بیشتری را دارند مشخص می کنند و آنها را در مقابل صدا بیشترحفاظت می کنند یا آنها را در محیط های آرام به کار می گمارند.برنامه های موفق کارگران را از خطر نا شنوایی و کارفرمایان را از پرداخت خسارت سنگین حفظ می کند.
با توجه به گزارش کار گروه کارشناسان سازمان بهداشت جهانی در سال1971 در زمینه توسعه برنامه های کنترل صدا،صدا یک عامل تهدید کننده اصلی برای سلامت بشر میباشد.صدای زیاد(معمولا بالای 85 دسیبل) باعث ایجاد کری و تغییرات نامطلوب فیزیولوژیکی،ناراحتی روانی،کاهش راندمان کار و تاثیر منفی در مکالمه و درک می گردد. بر اساس تجربیات گری ورلدgri world) ) کاهش 14.5 درصد از سروصدای کارگاه،بازده کار 8.8 درصد افزایش یافته و از اشتباه ماشین نویسها29 درصد کاسته شده است.
لارد(lard) با اندازه گیری اکسیژن مصرفی توسط ماشین نویسها،مشاهده کرد که مصرف اکسیژن در گروهی که در محیط پر سروصدا کار میکردند نسبت به گروهی که در محیط آرام به کار اشتغال داشتند 19 درصد بیشتر بود در حالیکه بازده کارشان نسبت به همان گروه 4 درصد کمتر بود وثابت کرد که کار در محیط پر سروصدا باعث خستگی بیشتر میشود و افزلیش مصرف اکسیژن در گروه مزبور،معرف فعالیت بیشتر بدن در محیط پر سروصدا است.

 

اندازه گیری صوت:
شدت صدا  sound intensity

یک موج صوتی انرژی را منتقل میکند و بنابراین برای تولید یک موج انرژی لازم است،قدرت صدای یک منبع،شدت امواج تولید شده را تعیین می کند.هرچه شدت یک موج صوتی بیشتر باشد،بلندی صدای آن نیز بیشتر است.

شدت صدا

توان صدا(sound power)وتراز توان صدا((sound power level
در شرایط معمولی ،یک منبع صوتی بدون در نظر گرفتن محیط پیرامونش،انرژی را کم و بیش به یک اندازه منتقل میکند.همانگونه که یک بخاری الکتریکی یک کیلوواتی،یک کیلووات گرما را منتقل میکند.
در هر دو مورد،انرژی انتقالی با واحد وات اندازه گیری میشود.در عمل،منابع تولید صدا میتوانند از حدود وات تا چندین میلیون وات را تحت پوشش قرار دهند.
گوش ما تنها قادر به تشخیص اختلاف صداهای مختلف با یکدیگر است.بنابراین لازم است تا دسیبل(db) را که بر اساس لگاریتم در پایه 10 میباشد به عنوان واحد شدت صدا معرفی میکنیم.اینکار ما را قادر میسازد تا قدرت یک منبع را نسبت به منبع صدای دیگر بسنجیم. جهت توصیف قدرت یک منبع با مقادیر صحیح ،یک مقدار مرجع نیاز داریم و آنچه که معمولا در این زمینه به کار میرود،پیکو وات(وات) میباشد. 

تراز فشار صوت :
توان صدای یک منبع را می توان با توان یک بخاری برقی مقایسه نمود. دما در ناحیه ای که بخاری قرار دارد ، بستگی به خواص گرمایی محیط آن ناحیه دارد . بطور مشابه ، منشا صدای تولید شده در یک فضای بسته با صدایی که در هوای آزاد تولید می شود متفاوت است و به صورت لگاریتمی بیان می شود.

 انتقال صدا :
انرژی که منتقل می شود ، دامنه صدای جدیدی در طرف دیگر دیوار ایجاد می کند که سلسله اتفاقاتی که آنسوی دیوار حادث می شود ، در دامنه این بحث نیست.
 
جذب صدا :
وقتی انرژی جذب شود ، معمولا به صورت های دیگر انرژی (اغلب گرما) تبدیل می شود. مقدار انرژی صوتی که جذب می شود را می توان با استفاده از اصطلاح ضریب جذب صدا توضیح داد که با X وبه صورت نسبت انرژی صوتی جذب شده به انرژی صوتی برخوردی تعریف می شود
 
X=(Ei –E2) / Ei
 
جذب کننده های نفوذ پذیر ویا پخش کن نظیر الیاف شیشه ویا پوششهای پشم معدنی ، اسفنجهای حفره دار و مواد کاشی که صدا گیر هستند ، همه از آن جهت که انرژی صوت در آنها پخش می شود مورد توجه هستند.دیده شده که ماکزیمم بازده جذب صدا در فرکانسهای بالاتر رخ می دهد .جائیکه عملا طول موجهای صدا با ضخامت نمونه این مواد قابل مقایسه هستند .
ضریب جذب به میزان رطوبت سیستم نیز بستگی دارد. رطوبت عملا ضریب جذب را کاهش میدهد و چون باند فرکانسهای پوشاننده وسیع است ، صحیح نیست که فرض کنیم قرار دادن پشم معدنی یا الیاف شیشه ای پشت یک قاب ، الزاما به افزایش ضریب جذب منجر می شود.
هنگامیکه طول موج فرکانس رزونانت از ابعاد پانل بزرگتر است، باید مطمئن شویم که هوای پشت قاب کاملا محصور شده است . عدم توجه به این مساله ،منجر به کاهش سختی و متعاقب آن ،کاهش فرکانس تشدید می شود.
تعیین مقدار ماکزیمم ضریب جذب در فرکانس تشدید کار ساده ای نیست زیرا عوامل کمی زیادی را شامل می شود که با آسانی نمی شود آنها را با عدد نشان داد.بنابراین بهتر آنست که برای پانلهایی که در صنعت استفاده می شود ، ضریب جذب بیشتر از 0.4 در نظر نگیریم. جذب کننده های صدا که مخلوطی از پانلها و انواع جذب کننده های منفذ دار را دارند نیز می توانند استفاده شوند. چنین جذب کننده هایی ضریب جذب خوبی در دامنه وسیعی از فرکانسها دارند. توسط یک پانل منفذدار ، مثلا یک فیبر با 20% ناحیه باز سه میلیمتری (1/8 اینچ) روی یک لایه منفذدار به ضخامت 50-25 میلیمتر .
جذب کننده های تشدیدگر کاویتی یا هلمهولتز(cavity or helmholts)  می توانند در محدوده باریکی از فرکانسها ضریب جذب بالایی فراهم کنند. به همین دلیل استفاده از آنها زیاد معمول نیست لیکن در کاربردهای صنعتی ، جاهائیکه لازم است اثر طنین صدا کاهش می یابد ، می توانند استفاده شوند.

انعکاس صوت :
رفتار انرژی صوتی که از یک مرز منعکس می شود ، به زاویه برخورد موج صوتی و شکل سطح بستگی دارد.از این شرایط میتوانیم انتظار انعکاس متعاقب نیز داشته باشیم .
محدودیت های کلی انعکاس به صورتهای زیر می باشند:
الف) طول موج صوت برخورد کننده باید در مقایسه با اندازه سطح کوچک باشد در غیر اینصورت پخش رخ خواهد داد. بنابراین برای فرکانسهای خیلی پایین ، صدا فقط در فضاهای بزرگ و روی سطوح بزرگ بخوبی منعکس می شود.
ب) سطح منعکس کننده نرم است. هر سطح نمونه،بستگی به طول موج ،بزرگ یا خیلی کوچک است. هرگونه بی نظمی در سطح با ابعادی مشابه با طول موج های برخورد ، باعث تفرق می شود که منجر به انعکاسهای پیچیده در تمام جهات خواهد گردید.

صوت طنین انداز :
هنگاویکه یک منبع صوتی در یک اتاق روشن می شود، اولین صدایی که شنونده  می شنود صدایی است که مستقیماُ از منبع می رسد . این صدا متاثر ازمرزهای اتاق نمی باشد.صدای بعدی که شنیده می شود،انعکاس صدای اوّل است و علاوه بر اینکه به فاصله بستگی دارد،متاثر از کیفیت جذب صدای سطحی نیز می باشد.پساز ان صدایی به گوش میرسد که پش از 2یا 3 ویا بیشتر انعکاس پی در پی به گوش رسیده و خواص رفتاری آن توسط سطوحی که آن را منعکس کرده اند و نیز اندازه فضا تعیین می شود . این انعکاس های چندتایی با طنینهای صوتی با هم و باصدای مستقیم مخلوط می شود و سطح فشارمنتجه را تشکیل می دهند.
نزدیک منبع،صدای مستقیم قالب است و با افزایش فلصله از منبع کاهش می یابد تا وقتی که طنین صوت قالب شود .در آن هنگام صرفنظر از افزایش فاصله ،سطح فشار صوت ثابت باقی می ماند.اگر انرژی صوتی به صورت پیوسته به یک اتاق معرفی شود،انتظار می رود که سطح فشار صدای منتجه افزایش یابد تا جائیکه یک حالت موازنه به وجود آید.
در این نقطه سرعت انرژی گرفته شده از منبع،درست به اندازه انرژی است که از میان مرزهای اتاق گذشته ویا جذب شده است.

قانون جرم :
بیشتر اصولی که در بحث انتقال مستقیم صدا وارد می شوند ،با در نظر گرفتن دیواری که یک لایه دارد بیان می شوند. هوا قادر است امواج را در امتداد طول انتقال دهد چون تراکم پذیر است لیکن یک دیوار از مواد تراکم نا پذیر ساخته شده وبنابراین نمیتواند مانند هوای محیط حرکت های موج صوتی را انتقال دهد.
موجی که به یک تیغه برخورد میکند، با توجه به افزایش و کاهش فشارش به صورت حرکت های خم شو وقابل تطبیق در می آید. این حرکت ها معمولا بینهایت کوچک اند لیکن صدا را از جهت مخالف تیغه منعکس میکنند و اجزاء ساختمان را از ارتعاش محافظت می کنند.خم شدن حرکتها را می توان به موج های کوچکی تشبیه کرد که از این سو تا آن سوی سطح را به مراتب بیشتر از سرعت صوت در هوا می پیمایند.
دامنه نوسان انعکاس در دیوار بستگی دارد و به هیچ یک از خواص و ویژگیهای دیگر اتاق بستگی ندارد.
لیکن دامنه نوسان ارتعاشات دیوار، به دامنه نوسان فشار منبعی که در اتاق قرار دارد و عملکرد فشار روی دیوار بستگی دارد.بر طبق قانون حرکت نیوتن :
شتاب * جرم = نیرو
در یک سیستم نوسانی، نوسان و شتاب با هم متناسبند. پس نوسان ارتعاشات دیوار به طور معکوس با جرم دیوار متناسب است و این به این معنی است که نوسان امواج صوتی منعکس شده به داخل اتاق نیز، به طور مشابه، با جرم دیوار نسبت عکس دارد.
انتقال صدا از طریق انرژی که به اتاق دریافت میرسد، اندازه گیری می شود.
از آنجا که انرژی با توان دوم سرعت متناسب است، با توان دوم نوسان نیز متناسب می باشد و صدای انتقال یافته، به طور معکوس با توان دوم جرم دیوار متناسب است.
پس، با دو برابر کردن جرم دیوار، انتقال صدا به یک چهارم کاهش می یابد ودر واحد دسیبل، انتقال صدا به میزان 6 دسیبل کم می شود.
اگر بحث را بازتر کنیم می بینیم که، با دو برابر شدن جرم دیوار، یک افزایش 6 دسیبلی درمیزان عایق بندی داریم.به طور کلی این دو بیان در مورد اثرات تغییر در جرم وفرکانس ” قانون جرم صدا گیر “ را تشکیل می دهند.

جذب و عایق بندی :
در یافتیم که بین جذب صدا و عایق بندی صدا تفاوت مشخصی وجود دارد. بهترین جذب کننده های صدا که در دسترس می باشند،برای صداهای با فرکانس های پایین،نزدیک به 70% و برای فرکانس بالا تا95% جذب دارند. به هر حال جذب در یک مقیاس خطی و عایق بندی صدا در مقیاس لگاریتمی بیان می شود .
​​​​​​​
عوامل تاثیر گذار بر عایق بندی صدا :
تاثیر عایق بندی های ساختمان ،توسط چهار عامل زیر تعیین می شود :
1-وزن
2-همگن بودن و یکنواختی
3-سختی
4-فاصله

کنترل عملی آلودگی صدا در صنعت نساجی
جهت انتخاب راه حل بهینه در هر مشکل صوتی ،باید موثر بودن راه حل ، قابلیت سازگاری با تولید و مقرون به صرفه بودن آن در نظر گرفته شود. برای رفع هر مشکل صوتی ،سه راه حل ممکن است عملی شود :
1-در صورت امکان منبع صوت تغییر داده شود .
2-سروصدا ،در مسیر منبع به دریافت کننده ها ، کاهش داده شود.
3-سروصدا توسط حصارها،تغییر موقعیت اپراتور ویا حفاظت شنوایی،از دریافت کننده دور شود.
باید خاطر نشان کرد که وسایل حفاظت شنوایی یک راه حل نسبی است و سایر روشهای مهندسی در زمره اقدامات همیشگی می باشند. اولین قدم در کاهش سروصدا ،تشخیص چگونگی تولید انرژی صوتی می باشد.تمام منابع سروصدا ،صدا را به یکی از دو مکانیزم زیر تولید می کنند :
1-انعکاس صدا از یک سطح مرتعش
2-اغتشاش های آیرودینامیکی
برای مسائل سروصدا ،شش نوع سیستم کنترل ممکن است مورد توجه قرار گیرد :
1-حصارهای صوتی
2-جذب کننده های صوت
3-کاهش دادن ارتعاش
4-عایق بندی ارتعاش
5-استفاده از صداخفه کن  (muffler)
6-طراحی مجدد ماشین،تغییر پروسه یا محدود کردن منبع سروصدا
هریک از راه حل های ذکر شده ممکن است برای بخشی از ماشین آلات بکار رود.

فعالیتهای بهداشتی و امنیت شغلی ویلیامز-استایگر   (Williams-steiger)منجر به اینکه در سال 1970 (قانون عمومی596-91) اینچنین وضع شود :
” جهت اطمینان از امنیت و سلامتی شرایط کار برای مردان و زنان کارگر... “ .
در اداره امنیت و سلامت شغلی در آمریکا ،ساختمان کار به عنوان مسئول اجرا و تحقیق این قانون انتخاب شده است.در عنوان 29،  CFRبخش 1910/95، رسما اعلام می شود که باید ترتیباتی جهت محافظت استخدام شوندگان از خطر سروصدایی که ممکن است در معرض آن قرار گیرند،اتخاذ شود.
در حالیکه OSHA، ماکزیمم سطح صدا را برای یک شیفت کاری پیوسته 8 ساعته ،db 90قرار داده است،در صورتیکه تعداد ساعت های قرار گرفتن در معرض سروصدا کمتر می باشد ،سطوح صدای بالاتری نیز می تواند وجود داشته باشد.
بنابراین برای یک دوره کاری ،با توجه به میزان سروصدا،درصد مجاز قرار گرفتن در معرض سروصدا برای کارهای عملی محاسبه می شود .به عنوان مثال:
یک ماشین تراز صدایی برابر با 95 دسیبل به ازاء یک دقیقه در طول هر سیکل و200 بار در روز تولید می کند . با توجه به نمودار،درصد صدای روزانه ای که این گرداننده تولید می کند:
D = C / T =200 / 4  min/hr  =3.33 /4 =0.83
 
پس ،این مقدار در محدوده 100% که OSHA تعیین کرده است،می باشد

مشکلات سروصدا در صنعت نساجی:
در صنعت نساجی،معمولا سطوح صوتی بالایی وجود دارد.سروصدای سیستمهای کنترل هوا،سروصدای دنده ها،سروصدای ریسندگی با سرعت بالا ،ماشین های تاب و صدای ماشینهای بافندگی،از مشکلات این صنعت بوده است.
بیشتر ماشین هایی که امروزه استفاده می شوند،نسبت به دو ،سه دهه قبل، تغییر چندانی در طراحی آنها به وجود نیامده است.اختلاف واضحی که میان ماشینهای نساجی امروزه و گذشته وجود دارد ، آنست که ماشینهای امروزی در سرعتی به مراتب بالاتر از سرعت ماشین های گذشته کار می کنند.
همانطور که پیش بینی شده، تمایل به بالاتر بودن سرعت ماشین ها ،منجر به تراز صدای بالاتری شد که اغلب تا 100 دسیبل ودر بعضی عملیات به 110 دسیبل می رسد. با وجود کارهائیکه ریسنده ها و بافنده ها برای کاهش افت شنوایی در مقابل ترازهای بالای صدا انجام داده اند ، در این زمینه پیشرفت های اندکی در ماشین های نساجی صورت گرفته است.

مشکلات سر و صدا در صنعت نساجی

امکانپذیر بودن کنترل سروصدا :
برای اینکه ثابت کنیم حل کردن این مشکل و کنترل صدا امکان پذیر است،باید سه مساله را در نظر بگیریم :
1-امکان پذیر بودن از نظر صدا گیری
2-امکان پذیر بودن از نظر تولید
3-امکان پذیر بودن از نظر اقتصادی
جهت ثابت کردن امکان پذیر بودن صداگیری،باید طرح های مناسبی برای کاهش صدا داده شود و هر طرح پیشنهادی،از نظر تناسب کاربرد برای هر قسمت وامکان پذیر بودن آن ،بررسی گردد.
سایر توجهاتی که در این طرح باید مد نظر قرار گیرد بصورت زیر می باشد :
الف)امنیت جانی پرسنل و تامین بهداشت
ب)هماهنگی عملیات:
1-قابلیت دسترسی به تجهیزات
2-اطمینان از بادوام بودن حفاظت
3-اطمینان به کیفیت تولید
ج)سازگاری با سیستم ماشینها :
1-سازگاری مکانیکی(قدرت،سرعت،...)
2-مدت زمان استفاده
3-خنک کردن وتهویه

آناليز اقتصادي
مطالعه اقتصادي فشرده اي توسط بولت ،برانك‌ و نيومن
(bolt ,beranek ,newman) انجام شد و نتيجه آن توسط ساختمان كار آمريكا در ژوئن 1976 براي توليد كنندگان محصولات كارانجات نساجي بصورت زير ارائه گرديد:
تعداد كارگران توليد :                                                                         751000
 تيداد كارگراني كه در معرض صداي بالاي 85 دسيبل هستند:                  563300 
درصد كارگراني كه در معرض صداي بالاي 85 دسيبل هستند:                     75%
هزينه هاي كنترل ومراقبت سالانه                                                       9000000
هزينه هاي سنجش شنوايي                                                               11300000
انتشار نتايج اين مطالعه اقتصادي،با انتقادهاي صنعتي قابل ملاحظه اي بخصوص از جانب صنعت نساجي روبه روشد. به هر حال تا اين تاريخ،هزينه هاي اقيقي تعيين نشده است.

حلاجي،كاردينگ وشانه زني
سطوح صدا براي ماشن كاردينگ معمولا خيلي بالا نمي باشد.مشكلات سروصدايي كه گاه گاه توسط تجهيزات ويا سيستمهاي تهويه رخ ميدهد را ميتوان با كاربرد صداخفه كن روي هوايي كه تخليه مي شود،محدود نمود.

ريسندگي :
 
توسط ماشينهاي خط ريسندگي سه عمل مهم انجام مي شود :
1-كشش الياف
2-تاب دادن الياف
3-بوبين پيچي
عمليات كشش نسبتا ساكت است،چون توسط غلتك هايي كه حركت كند دارند،اختلاف سرعت بين هر جفت از غلتكها،كشش لازم را فراهم مي كند،انجام مي شود.تاب توسط دوك هايي كه با سرعت مي چرخند وانتهاي نخ را همانطور كه از انتهاي يك جفت غلتك كشش مي گذرد،مي چرخانند.سپس پيچيدن روي يك بوبين برداشت توسط حركتي كه مخلوطي از عمليات يك سيستم رينگ ،شيطانك و يك حركت نوساني عمودي مي باشد،انجام مي گيرد.

بيشتر دستگاههاي ريسندگي مجهز به يك سيستم خلا جهت جمع آوري ته نخ هاي پاره شده و كهنه شده در زمان پارگي و پيوند زدن هستند.بنابراين قسمتهاي مختلف
يك دستگاه ريسندگي كه قابليت توليد سروصدا دارند عبارتند از :
1-سيستم رينگ-شيطانك
2-تلفيق دوك-بوبين
3-سيستم حركتي دوك
4-سيستم خلا                                
البته دستگاههاي ريسندگي نساجي،عليرقم اينكه در بسياري از موارد مشخصه هاي مشترك دارند،اختلاف زيادي در نمودارهاي طيفي آنها ديده مي شود.قبل از اينكه يك روش فرموله براي كنترل سروصداي يك منبع پيچيده نظير ماشين ريسندگي ممكن شود،لازم است منابع توليد سروصدا تشخيص داده شوند واز نظر نوع ارتباطشان با طيف نهايي طبقه بندي شوند.
در اين صورت امكان غير فعال كردن موفقيت آميز هر زير مجموعه وتعيين اثر نهايي آن بر روي طيف صوتي از طريق ارزيابي توزيع طيفي هر سيستم فرعي در طيف نهايي ميسر شود.بوسيله چنين ارزيابي،نشان داده شده است كه صدا در دامنه فركانسهاي 10-5 KHz توسط تركيب رينگ-شيطانك ودر جائيكه صدا زير 5KHz است،سروصدا ناشي از دوكها وسيستم محرك آنها مي باشد.سروصداي ماشين رينگ كهنه به مراتب از انواع جديد آنها بيشتر است.آزمايشهاي منحصر به دوك كه در دانشگاه كالريناي شمالي انجام شده است ثابت كرده كه با مجزا كردن دوكها از قاب ماشين ،كاهش چشمگيري در سروصدا به وجود مي آيد.
روش توصيه شده توسط محققان ،شامل كار گذاشتن لاستيك هاي جداكننده مخصوص ويا قطعات پلاستيكي بر روي دوكها مي باشد كه بوسيله آن سروصداي نهايي ماشين كه شامل صدها دوك مي باشد، كاهش خواهد يافت.

راه حل ها در ريسندگي :
الف)مهمترين منبع سروصدا در ماشينهاي ريسندگي سيستم دوك-بوبين مي باشد كه سروصداي آن به صورت هاي زير كاهش مي يابد :
1-نصب دوك هاي الاستومري
2-تعويض دوك ها كه اين كار فقط در مورد دوك هاي از نوع قديمي كه در ساخت و نصب آنها هيچ گونه لاستيكي بكار نرفته است لازم مي باشد
ب)سروصداي رينگ-شيطانك ممكن است توسط روش هاي زير كاهش يابد :
1-كاربرد پايه هاي عينكي رينگ توليد شده توسط platt
2-تعويض زينگ هاي كهنه
ج) سروصداي سيستم خلا جمع آوري ته نخها ممكن است از راههاي زير كاهش يابد :
1-استفاده از صدا خفه كنهاي هواي خروجي
2-جذب صدا در محفظه هواكش يا مسير خروج
3-بتونه كاري محفظه هواكش جهت جلوگيري از نشت هوا
د) سروصداي دنده هاي مكانيزم كشش در انتهاي دستگاه كشش،ممكن است به روشهاي ذيل فروكش كند :
1-حفاظت مناسب و روغنكاري و تنظيم كردن مناسب دستگاهها
2-درزگيري سوراخهاي محفظه دنده ها
3-تعويض كردن دنده ها با دنده هاي غير فلزي
4-عايق بندي محفظه دنده ها
ه) سروصداي پوليهاي هرز گرد به صورت هاي زير ممكن است كم شود :
1-تعويض پوليهاي هرز گرد
2-اصلاح نصب پوليها ويا تغيير دادن خود پوليها
و) سروصداي نوار محرك ممكن است با استفاده از نوارهاي باريكتري به پهناي 3/8اينچ ،كاهش يابد.
ز)سروصداي استوانه محرك مي تواند به صورتهاي ذيل كاهش يابد :
1-تعويض ياتاقان هاي پد
2-تراز كردن سيلندرها

ماشین های بافندگی
هنگامي كه ماكو با ضربه مضراب به آن پرواز مي كند، مضراب باعث ارتعاشات دامنه شنوايي شده و امواج صوتي را تحريك مي كند. براي تفسير داده هاي ارتعاشي و صوتي، مدلهاي تحليلي ضربه و انعكاس صدا توضيح داده مي شوند و سپس آنها را به آنچه درعمليات بافندگي رخ مي دهد، نزديك مي كنند.نتايج به دست آمده همه حاكي از آن است كه سر و صداي ماشينهاي بافندگي، عمدتاً از مضراب پود گذاري مي باشد.
ماشينهاي بافندگي كه از نوع ماكويي هستند، داراي پتانسيل سر و صداي بالايي هستند و بالا ترين سطوح صدا در صنعت نساجي، تقريباً در عمليات توليد پارچه با ماشينهاي بافندگي ماكويي يافت مي شود. امروزه بيشترين حجم پارچه توليد شده، هنوز هم در اختيار دو نوع از ماشينهاي بافندگي مي باشد: ماشينهاي بافندگي Draper  كه براي پارچه هاي پنبه اي وگاهي نيز براي توليد پارچه ها با الياف مصنوعي به كار مي رود و ماشينهاي بافندگي Crampton & Knowles كه براي توليد پارچه هاي پشمي و گاهي هم با الياف مصنوعي به كار مي رود. 
هر دو اين ماشين ها ماكويي هستند.
درسالهاي اخير، تعداد زيادي از ماشين هاي بافندگي بدون ماكو وارد بازار شده اند كه پود را به روش ديگري از ميان دهانه عبور مي دهند نظير ماشين هاي سولزر    (Sulzer) و ماشينهاي بدون ماكوي دريپر (Draper) و ماشين هاي بافندگي    جت آب    (Water Jet) كه همگي مشخصه هاي متفاوتي دارند وسر و صدايي كه توليد مي كنند نيز متفاوت است. همچنين همه اين ماشين ها در نوع پارچه اي كه ميتواند بافته شود محدوديت دارند. 

ماشينهاي بافندگي سوزني
سطوح صدا در سالنهايي كه ماشينهاي بافندگي سوزني دارد،(Bonas) درمحدوده91-86 دسيبل اندازه گيري شده است. تفاوتها هنگامي رخ مي دهد كه ماشينهاي مختلف، جهت دوباره پر كردن، به صورت روزمره خاموش شوند. متوسط سروصداي روزانه تقريبا 85% است كه اين مقدار در محدوده تعيين شده توسط OSHA قرار دارد. هت اطمينان از اينكه اپراتور در معرض حداقل سروصدا است، بايد ماشينهاي بافندگي سوزني را در شرايط نگهداري خوبي قرار دهيم. همچنين ساير تجهيزات نساجي نواحي مختلف مجاور كه سطوح صداي بالايي دارند، بايد توسط ديوار يا حصار از اين قسمت جدا شوند.

ماشينهاي نوار بافي
سروصداي ماشينهاي نوار بافي، به دليل ضربه هاي ماكوها و مضرابها مي باشد. به دليل تعداد ماكوي زيادي كه دارند(15-8)، مقدار انرژي ارتعاشي آنها زياد است. اين ضربه ها و نيروها، انرژي ارتعاشي را به عناصر مختلف ماشين القا مي كنند كه در  عوض،سروصدا منعكس مي شود. منابع اضافي سروصدا از قبيل كشيده شدن بادامك و سروصداي چندين نوع دنده و برخوردهايي كه باعث تعدد در هم رفتگي دنده ها مي شوند، مي باشند.
فشار روي دنده هاي محرك اصلي ماشينهاي نوار بافي به قدري بالاست كه به موجب آن، بار لازم جهت به حركت در آوردن 15-8 عدد ماكو و ساير مكانيزم هاي ماشين تأمين شود. بر اساس محاسبات عدد لوئيس((Lewis Number، از نظر تئوري، سه دنده از چهار دنده اصلي مي توانند با دنده هاي نايلوني نظير خود تعويض شوند. ليكن آزمايشات با دنده هاي نايلوني موفقيت آميز نبوده است.
اگر ممكن مي شد كه ياتاقانها و دنده هاي فلزي را با همتاي نايلوني آنها عوض كنيم، قدري از سروصداي ماشينهاي نوار بافي كم مي شد. ولي در هر حال، ماكزيمم كاهش سروصدا بيشتر از 3-1 دسيبل نيست. كه اين،در مقايسه با كاهش صداي 10 دسيبلي كه به وسيله تغييرات اساسي در طراحي بدست مي آيد، نظير ماشين هاي بافندگي پودثابت،ناچيز است.پس جايگزيني دنده ها وياتاقانهاي فلزي بادنده ها وياتاقانهاي نايلوني به عنوان يك راه حل امكان پذير موردتوجه نمي باشد. فشارهايي كه روي ديگر قطعات تركيبي ماشينهاي نوار بافي مي آيد،به همان اندازه اي كه روي دنده ها وارد مي شود بالاست.
وقتي كه بارهاي ضربه دوره اي داريم ،استحكام كششي درازمدت خيلي مهم مي باشد.يك قطعه نايلوني نسبت به يك فلز در مقابل ساييدگي آسيب پذير تر مي باشد كه اين مي تواند باعث فرسودگي زودرس وكوتاه شدن طول عمر ماشين گردد.اگر قطعات نايلوني به سبب محدوديت الاستيكي كه دارند تغيير شكل دهند،(دفرمه شوند) در كاركرد ماشين اشكال به وجود مي آيد.اين آسيبها اغلب هنگامي رخ مي دهد كه ماشين با سرعت بيشتري كار كند يك اتصال با يك قطعه الاستيك مي تواند باعث نوسان سيستم ودر نتيجه فرسودگي واز كار افتادگي زودرس ماشين گردد.قطعات اجزاءويژه نظير ماكوها،ويژگي هاي سايشي خوبي دارندوپس از يك عمر محاسبه شده،ميتوانند هنگامي كه ضعيف شدند بشكنند تا از فرسوده شدن ساير ماكوهاوايجاد اشكال در كاركرد ماشين جولوگيري كنند.
ولي در هر حال ماكزيممكاهش سروصدا بيش از 1-3 دسيبل نخواهد بود كه بنابراين قابل توجه نمي باشد.
فقدان تكنولوژي كاهش صدا براي ماشين هاي موجود،جايگزيني پروسه هاي موجود براي توليد نوار پارچه اي را به عنوان تنها راه كاهش صدا بر جا مي گذارد واين ممكن نيست مگر توسط كمپانيهاي General motors & fisher body division

هواکش های تهویه
سطوح صذاي ناشي از فنهاي تهويه سقفي به 85 دسيبل وگاه نيز تا 90دسيبل ميرسد.
در زمينه كاهش سروصداي اين هواكش ها،سه نظريه قابل توجه است :
1-نصب صدا خفه كنهاي هواكش : نصب صدا خفه كنها در بيشتر روشهاي كاهش صدا موثر است. در نوع straight-through  كمترين برخورد با جريان هوا وجود دارد.
2-تعويض پره ها : پره هاي يدكي تجاري با شكلهاي مختلف در دسترس هستند كه به منظور كاهش سروصدا توليد شده اند. Robertson air systems پيشنهاد مي كند كه پره ها را با پره هايي كه داراي بيشترين سازگاري با قدرت اسب بخار، RPM واندازه هاي موجود دارند،تعويض كنيم.
3-حصارهاي آويزان : اگر يك حصار جذب كننده صدا در زير فني كه دوبرابر حصار قطر دارد وبه فاصله 1.5 برابر آن قرار گيرد، كاهش صدايي برابر 1-4 دسيبل انتظار مي رود.حصاري كه بيشتر از اين محدود كند ممكن است كاهش صدايي تا 10 دسيبل داشته باشد.به هر حال ايجاد چنين واحدهايي غير عملي است زيرا از جريان 10-15% از هواي هواكش جلوگيري مي كند.هنگام خريد هواكشهاي جديد، مهندسين هميشه بايد ويژگيهاي سطح صداي آنها را نيز در نظر بگيرند.

طنين :
از آنجائيكه ماشين آلات در فضاي بسته اي كار مي كنند، سطوح صداي آنها تا حدي از طريق انعكاس افزايش مي يابد. هنگاميكه اين افزايش سطح صداي منعكس شده زياد مي شود، مناسب است كه سقف بالاي سر ماشينها را با مصالح جذب كننده صدا بپوشانيم.مناسبترين روش استفاده از جذب صدا،نصب سپرهاي صدا(موج گير)است.
جائيكه سيستمهاي آبپاش آتش يا هوا ويا ملزومات تهويه مانع بكارگيري موج گير مي شود،يك كاشيكاري صداگير معمولي به ضخامت يك اينچ ممكن است مستقيما روي سقفها نصب شود. پاشيدن (اسپري كردن) مواد جاذب اقتصادي ترين روش محسوب مي شود.

موتورها :
با تقريبا دو ميليون موتوري كه در سال فروخته مي شود،سروصداي ناشي از موتورها بيشتر از همه جلب توجه مي كند. دو نوع عمده از موتورها، موتورهاي ضدقطره(Drpr) كه كاملا محصورند و موتورهاي هواكشهاي خنك كننده (Tefc)ميباشند.
موتورهاي DRPR به وسيله كشيدن هواي بيرون به داخل و چرخش دادن آن در اطراف يك هدايت كننده الكتريكي خنك مي شوند در حاليكه موتورهاي TFEC، جهت خنك شدن از پره استفاده مي كنند.راه حلهاي مشكلات سروصداي موتورها شامل بي صدا كردن ويا خفه كردن هواي ورودي وخروجي وكاهش دادن ارتعاشات مي باشند.موتورهايي با قدرت 75 اسب بخار وبيشتر از آن، اغلب نياز به فروكش كردن سروصدا دارند.موتورهايي با قدرت كمتر از اين، معمولا سطوح صداي بالاتر از db 90 توليد نمي كنند. به هر حال اين موتورهاي كوچكتر،ممكن است با ديگر تجهيزاتي كه توليد سروصدا مي كنند همراه شوندوسطوح صداي توليد شده احتمالا از db90 بالاتر مي رود.شركتهاي زير توليد كننده صدا خفه كن مي باشند :
The spencer turbine company                                                   
American air filter company                                                       
Pulsco division                                                                           
چند توليد كننده موتور،خطهاي جديد توليد موتورهاي بي صداوبا قدرت اسب بخار بالاتري توسعه داده اند كه اين پيشرفتها از طريق طراحي فنهاي بي صدا و با تغييرات داخلي جزئي انجام شده اند، براي اينكه از حداقل بودن سطوح سروصداي موتور مطمئن شويم،بايد مشخصات موتور توسط توليد كننده ذكر شود.

پرده هاي صداگير :
پرده هاي انعطاف پذير با جرم زياد و از جنس وينيل، خواص كاهش انتقال صداي عالي دارند ومي توانند صداي در حال حركت را متوقف كنند.نمونه هايي از كاربرد اين پرده ها عبارتند از :
1-حصار كامل ويا جزئي براي ماشين
2-بصورت ديوارهاي قابل حركت براي جداسازي نواحي پرسروصداي ماشين از ساير نواحي كم سروصداتر
3-بصورت حصارهاي موضعي براي قطعات ماشين
البته مهم است كه پرده ها تا كف سالن كشيده شوند ودر كناره ها نيز با بندياگيره كاملا محصور شوند تا حداكثر توقف صدا حاصل گردد.

استانداردهاي صوتي مختلف در صنعت :
استانداردهاي صنعتي در تمام دنيا يكي نيستند. حتي در داخل بعضي از كشورها استانداردهاي واحدي رعايت نمي شود. بعضي كارفرمايان به منظور كاهش احتمال پرداخت خسارت سنگين بيش از مورد نياز كارگران را حفاظت مي كنند. پر استفاده ترين استاندارد و مقررات براي ارزيابي صداهاي صنعتي به منظور حفاظت شنوايي،ISO r 1999  مي باشد.ايالت متحده آمريكا از استاندارد ديگري كه اندكي با ISO متفاوت است با نام OSHA استفاده مي كند كه اين استاندارد در آمريكاي شمالي واروپا استفاده مي شود.
هردو استاندارد فوق وجود حداكثر صداي مداوم db90 را در محيط كار ملاك قرار داده اند.براي ترازهاي بالاتر از db90 ،بايد زمان قرار گرفتن در معرض صدا كاهش يابد.براي صداهاي كمتر از db90، ISO  مقرراتي براي صداهاي تا db80 وضع كرده است. ليكن OSHA محدوديتي براي صداهاي كمتر از db 90 قائل نشده است و فقط به منظور كنترل صداها تا 85 دسيبل مطالبي بيان داشته است.
دو استاندارد فوق همچنين در نحوه تعيين حداكثر ساعات كار در صداي 90 دسيبل با هم متفاوتند.استاندارد ISO مدت 40 ساعت كار در هفته را در چنين صدايي مجاز مي داند.در صورتيكه استاندارد OSHA مدت 8 ساعت كار روزانه را اجازه ميدهد.
به منظور امكان بررسي صداهاي صنعتي، صداي بحراني براي حالات صدا با تراز ثابت،صداي متغير با زمان و صداهاي ضربه اي تعريف و بررسي شود.

اثرات سوء صدا بر انسان
اثرات فيزيولوژيكي و پاتولوژيكي :

الف)اثر بر حس شنوايي : آزمايشات نشان داده كه هر صوتي از نظر شدت داراي حداقل و حداكثر آستانه شنوايي(آستانه دردناكي) مي باشد.حداقل آستانه شنوايي عبارتست از كمترين شدتي كه براي شنيدن صوتي لازم است و براي شخص سالم عبارت از10-16 مي باشد. اين مقدار عبارتست از شدت صوت خالص براي فركانس 1000سيكل بر ثانيه. اگر شدت صوت به تدريج زياد شود،زماني مي رسد كه درك صوت توام با درد شده كه اين مرحله را حداكثر آستانه شنوايي گويند و شدتي بالاتر از اين قابل درك نبوده و تنها ايجاد درد مي كتد. مواجه شدن طولاني با صدا در محيط كار سبب تغيير موقت يا دائم آستانه شنوايي مي شود.كاهش شنوايي عبارتست از تغيير آستانه شنوايي به ميزان 15 دسيبل در فركانسهاي 500،1000و2000 هرتز.
ب)تغيير موقت آستانه شنوايي :مواجه شدن با يك صداي بلند در مدت كوتاه، ايجاد كاهش موقت در حساسيت شنوايي مينمايد كه اغلب اين اثرات همراه با صداي زنگ در گوش است كه به عنوان وزوز گوش شناخته مي شود.
اين كاهش حساسيت شنوايي به عنوان تغيير موقت آستانه ويا خستگي شنوايي ناميده مي شود و دو دقيقه بعد از مواجه شدن با صدا اندازه گيري مي شود.
ج)تغيير دائم آستانه شنوايي : كه مي تواند آسيب فوري اندام شنوايي در اثر افزايش ناگهاني انرژي صوتي ومواجه شدن ويا چند مواجهه نسبي با ترازهاي خيليبالاي فشار صدا مي باشد ويا در اثر تجمع مواجهه تكراري، بعد از سالها مواجه با صداي شديد باشد.
افزايش فشار خون، افزايش تعداد ضربان قلب،افزايش عكس العمل هاي تنفسي، تاثير سوء بر سيستمهاي گوارش، كم كردن ميدان ديد، كاهش قدرت تشخيص رنگ و تغييرات در خون وديگر مايعات بدن،از ساير اثرات فيزيولوژيكي صدا ميباشد.

عوامل موثر در ايجاد كري شغلي
در ايجاد كري شغلي، عواملي چند دخيل هستند كه هر يك به نوبه خود سهم موثري در اين مشكل داشته ويا به ايجاد يا تشديد اين مشكل كمك مي كنند اين عوامل عبارتند از :
الف ) شدت صدا : به عقيده گروهي از كارشناسان، صداي با شدت بيشتر از 85 دسيبل و به عقيده گروه ديگر،صدا با شدت بيشتر از 90 دسيبل، ايجاد ضايعه شنوايي مي كند.
ب ) فركانس صدا : آسيب فركانس هاي زير بيشتر از فركانس هاي بم مي باشد.
ج‌ )تداوم صدا :در نظر گرفتن فواصل استراحت و كار امر مهمي است.زيرا قرار گرفتن در محيط با سروصداي زياد به طور دائم،مضرتر از زماني است كه بطور متناوب در معرض صداي زيان آور قرار گيرد.
د )سن :با افزايش سن وبا توجه به جنس،قدرت شنوايي پائين مي آيد كاهش شنوايي ناشي از افزايش سن،كاملا شبيه افت شنوايي در محيط هاي كار با سروصداي بالا مي باشد.
ه )استعداد شخصي :يكي از مهمترين عوامل بوده ودر عين حال متغير است. زيرا اشخاصي هستند كه بطور دائم در محيط پر سروصدا كار كرده وليناراحتي شنوايي ندارند ودر مقابل،اشخاص ديگري در صداهاي نسبتا خفيف تر وبا مدت كمتري دچار ناراحتي مي شوند.
و )طول مدت كار :افت شنوايي در فركانس هاي مختلف معمولا پس از مدتي كار كردن در محيط هاي پر سروصدا شروع گرديده و ميزان افت شنوايي با طول مدت خدمت رابطه مستقيم دارد و اولين مرحله افت شنوايي در فركانس هاي زير اتفاق مي افتد. در صورتيكه زمان مواجهه با صدا در ساعات مختلف شيفت كاري متفاوت باشد، اثر آن بيشتر بايد مورد توجه قرار گيرد.
ز )اثرات رواني :با بررسي هاي به عمل آمده مشاهده شده است، افرادي كه در محيطهاي پر سروصدا كار مي كنند، مشكلات عصبي و رواني بيشتري دارند كه اعمال فرد، بيانگر اين تاثيرات است.با افزايش خستگي ناشي ازكار درمحيطهاي پرسروصدا ، راندمان توليد نيز كم مي شود.

آزمايشات شنوايي سنجی
​​​​​​​
آزمایشات شنوایی سنجي را معمولا آزمايشات اوديومتري گويند. اوديولوژيستهاي اين آزمايش،كارگراني را كه به صدا بيشتر حساسند ويا كارگراني را كه حساسيت شنوايي خود را از دست داده اند را تشخيص داده و پيشنهاد مينمايند آنها را در محيط هاي آرام تر وكم صداتر بكار بگمارند،يا از آنها در مقابل سروصدا بيشتر حفاظت كنند تا پيشگيري وبه تدريج بهبود حاصل نمايند واز خطر ناشنوايي هميشگي مصون بمانند.آزمايشات شنوايي سنجي را براي كارگراني كه در محيطهاي پرسروصدا كار مي كنند،هر شش ماه يكبار بايد انجام داد.
با آزمايش اديومتري بر روي كارگران جديدالاستخدام مي توان تشخيص دادكه آيا آنان در محيط كار قبلي در معرض صداي بالاتر از حد مجاز قرار داشته اند يا خير.
همچنين ممكن است بعضي از كارگران بخاطر فعاليتهاي غير از كار به سنگيني گوش دچار شوند كه آزمايشات شنوايي سنجي،اين موارد را نيز روشن مي سازد.
بطور كلي آزمايشات شنوايي سنجي،آستانه شنوايي شخص را در فركانسهاي مختلف اندازه گيري مي كنند.دستگاه آزمايش يك اوديومتر دستگاهي است كه مي تواند صوت با ترازهاي متفاوت در يك هدفون ايجادكند و حداقل تراز فشار صوتي كه در هر فركانس شخص شروع به شنيدن مي كند را تعيين كرده،با آستانه شنوايي افراد جوان با گوش سالم مقايسه مي كند. اختلاف اين دو آستانه شنوايي بر حسب دسيبل،به عنوان سطح شنوايي تلقي گرديده وبراي هر فركانس وهر گوش اندازه گيري وثبت مي شود. آزمايش شنوايي سنجي در محدوده فركانسهاي گفتار انجام ميگيرد و بايد در محيط باعث ايجاد خطا در نتيجه آزمايشات نگردد.

محافظت شنوايي :
از سه راه مي توان محافظت شنوايي ايجاد كرد كه با توجه به شرايط و سهولت كاربرد مي توان آنها را انتخاب نمود.
الف )كاهش زمان : بعد از اندازه گيري ميزان صوت،بايد طبق جداول استاندارد، ميزان كار را تنظيم كرد.
ب ) تنظيم ساعت كار : بدين صورت كه فردي كه در معرض سروصداي بيش از حد مجاز است، مدتي محدود در آن محيط و بقيه ساعت كار را در محيط هاي كم سروصدا گمارده شود.
پ ) استفاده از وسايل حفاظتي : اين وسايل بر حسب نوع و فرم خود به سه دسته تقسيم مي شوند:
1-ايرپلاگها-Earplug

وسايلي هستند كه بدون نياز به عامل نگهدارنده در داخل كانال گوش قرار داده مي شوند وتا حدي از اثرات صذا بر گوش مي كاهند. اين وسايل انواع مختلفي دارند.
پلاگها بايد از مواد غير سمي،نرم وقابل انعطاف ساخته شده وداراي سوراخ نرمي باشند بطوريكه با مواد پاك كننده مثل آب وصابون،به آساني قابل تميز كردن باشند.
اكثر پلاگهاي گوش از موادي ساخته مي شوند كه با وجود استفاده طولاني ، شكل ، اندازه وقابليت انعطاف خود را از دست ندهند.
    
2-ايرمافها      :(Earmuff)

اين وسيله از دو گوشي نيمه كروي ساخته شده وتمامي گوش خارجي را مي پوشاند وبه كمك يك رابط نواري نگهداشته مي شود.چربي پوست و تعريق ممكن است بر قسمتهايي از گوش اثرات سوء بگذارد.بطوريكه پس از استفاده طولاني،سخت شده يا ترك بردارد. اين گوشيها در فركانسهاي بالا،قدرت كاهش دهنده بيشتري نسبت به فركانسهاي پايين دارد.
 
3-كلاه ايمني :

اين وسيله مانند كلاه،تمام سر را پوشانده و داراي دو گوشي نيز مي باشد كه گوشها را مي پوشانند و حفاظت خوبي در مقابل  صدا ايجاد مي كند.اين وسيله علاوه بر صدا،در مقابل ضربه ويا سقوط اشياء،براي سر مصونيت ايجاد مي كند.
همچنين مي تواند از اثرات صداي شديد (140دسيبل) كه از راه استخوان وارد مي شود،نيز جولوگيري نمايد.
هر كدام از وسايل حفاظت كننده مذكور،بايد داراي خصوصيات زير باشند :
1-صداي رسيده به گوش را كاهش دهند،هر كدام از اين وسايل كه بتوانند مقدار بيشتري از صدا را كاهش دهند،حفاظ بهتري براي گوش هستند.
2-در فرد ايجاد راحتي نمايد.در غير اينصورت فرد ترجيح ميدهد كه صداي بلند را بشنود ولي از آن استفاده نكند .فشار حاصله از حفاظ بر روي پوست معمولا علت ناراحتي است،كاهش فشار روي پوست با پخش نيروي وارده بر سطح زيادتري از پوست،مي تواند احساس راحتي را ميسر كند،ايرپلاگها و ايرمافها  بر اين اساس ساخته شده اند،كلاه با گوشي گرچه فشارش در تمام سر پخش مي شود ليكن سنگيني و حجمش ايجاد ناراحتي مي كند.
3-اثر سمي نداشته باشد،خوشبختانه موادي كه در ساخت اين حفاظ ها استفاده مي شود،از نظر شيميايي روي پوست اثر ندارد.
4-مزاحمت در ارتباط مكالمه ايجاد نكند،بر خلاف عقيده برخي از افراد استفاده از حفاظ گوشي در شرايط صداي زياد ومداوم عملا قدرت شنوايي و ارتباط مكالمه اي را افزايش ميدهد بدين علت كه حفاظ گوشي در كاهش صدا و مكالمه افراد شرايطي ايجاد مي كند كه فهم كلمات آسانتر باشد.
5-استفاده وحمل ونقل آن آسان باشد.حفاظ هايي كه ساختمان پيچيده داشته واستفاده از آن مستلزو دقت است،كمتر مورد استفاده كارگران قرار مي گيرد.اير پلاگها نسبت به ساير حفاظ ها نياز به مهارت بيشتري در استفاده دارند و اين دليل،مي تواند استفاده آنها را كاهش دهد.
6-بادوام باشد،حفاظ هاي گوشي بايد از جنس خوب و بادوام باشد.حفاظ ها در مقابل مواد ترشحي گوش،عرق،رطوبت،نور،مواد شيميايي موجود در هوا مي توانند زودتر از عمر خود فرسوده شوند. ايرپلاگها كه براي استفاده مكرر ومدت نسبتا طولاني است،در مقابل عوامل فوق مقاوم بوده،بطوريكه بيش از دو سال بدون تغيير زيادي مي توانند استفاده شوند.

دستگاه اندازه گيري تراز صوت  Sound level meter  

در اين دستگاه مشخصه پاسخ به صوت،شبيه به مشخصه گوش انسان مي باشد وقادر به اندازه گيري شدت صوت مي باشد.عملكرد دستگاه بدين صورت است كه ابتدا سيگنال صوتي توسط يك ميكروفن با كيفيت خوب تبديل به سيگنال الكتريكي ميگردد.چون دامنه سيگنال كوچك است،قبل از خواندن بايد تقويت گردد . پس از يكبار تقويت،سيگنال از مدارهاي تطبيق )  (A , B ,C ,Dمي گذرد.در اين قسمت مي توان از خارج فيلترهاي مختلف (در فركانسهاي مختلف)به مدار اضافه نمود.
پس از تقويت مجدد،سيگنال قادر خواهد بود عقربه روي دستگاه را حركت دهد.پس از آنكه توسط آشكارساز مقدار موثر سيگنال مشخص شد،اين مقدار به عقربه داده مي شود و مقدار شدت صوت بر حسب دسيبل db روي صفحه خوانده مي شود.
همچنين ترمينالي براي دسترسي به سيگنال صوتي وجود دارد تا در صورت نياز بتوان سيگنال را به دستگاههاي ديگر صوتي نظير ظبط صوت داد.
شبكه ها يا مدارهاي تطبيق شامل A,B,C,D مي باشد كه شبكه A مطابق گوش انسان عمل مي كند.يعني در فركانسهاي پايينتر از 1000 هرتز داراي حساسيت كمتر است واين حساسيت به تدريج افزايش مي يابد بطوريكه در فركانس 1000 هرتز حساسيت آن به حداكثر مي رسد.
در صورتيكه اندازه گيري تراز صوت با انتخاب شبكه A صورت گرفته باشد، مقادير به دست آمده را بصورت  d BA نشان مي دهند.
شبكه C مقدار واقعي ومطلق تراز فشار صوت را نشان مي دهد وبه عنوان پايه اي براي مقايسه با اندازه گيري در ساير شبكه ها بكار مي رود.
شبكه B بين دو شبكه A , C واقع شده وفركانسهاي پايين داراي حساسيت بيشتري نسبت به شبكه A مي باشد.
شبكه D براي اندازه گيري تراز فشار صوت وسايل حمل ونقل هوايي استفاده مي شود.

 ​​​​​​​

پيشنهاداتي در زمينه روشهاي كنترل سروصدا :
از آنجائيكه سروصدا در كارخانه هاي نساجي،يكي از پديده هاي جنبي توليد است، اين پديده در صنايعي كه بافت قديمي داشته واز تكنولوژي پيشرفته برخوردار نيست،بيشتر حائز اهميت است.
از سوي ديگر، در مطالعات انجام شده،بيش از 30 اثر براي صوت ذكر شده كه پاره اي از اين اثرات در بيشتر صنايع نساجي ديده مي شود. با توجه به نتايج به دست آمده از اندازه گيري ميزان شدت صوت كارخانه هاي نساجي ورابطه آن با ميزان افت شنوايي به نظر ميرسد سرمايه گذاري در امر كنترل صدا ضروري باشد.
بنابراين راه حلهاي زير پيشنهاد مي شود :
- در برنامه ريزي جهت ساخت كارخانه در آينده يا توسعه آن، بايستي اهميت خاصي براي كنترل و كاهش صدا قائل شد.طراحي يك كارخانه كم سروصدا به مراتب كم هزينه تر از كاهش وكنترل صداي يك كارخانه پرسروصدا مي باشد. اصلاح بافت ساختماني كارخانه ها، در كاهش ميزان انعكاس صدا موثر است.
- در موقع ارائه مشخصات فني جهت خريد ماشينهاي جديد، بايستي مشخصه صداي آن 5 تا 10 دسيبل پايينتر از حد مجاز تعيين گردد. اين فاصله تا حد مجاز باعث مي شود با اضافه شدن صداهاي ناشي از نصب ماشين وصداهاي ناشي از حضور ماشينهاي ديگر وصداي محيط، صدا از مجموع حد مجاز تجاوز ننمايد.
- منابع توليد صدا بايستي دور از سطوح انعكاس دهنده قرار داده شوند. جاي نصب ماشينها بايد به گونه اي انتخاب شود كه ماشينهاي پر سروصدا در نزديكي ديوارها يا گوشه سالن ويا در كنار هم قرار نگيرند.
-ماشينهايي كه لرزشهايي با فركانس كم ايجاد مي نمايند بايد روي عايق هاي لرزش نصب گردند يا براي آنها زير سازي جداگانه انجام شود وتا جائيكه امكان دارد،ماشينها دور از ديوارها و در رديفهاي كمتري چيده شود(مثلا به جاي 4 رديف، در دو رديف چيده شوند).
- تا جائيكه هزينه هاي تاسيساتي اجازه ميدهد،در پروژه هاي ساخت كارخانه هاي ريسندگي،سقف سالنها تا آنجا كه ممكن است بلندتر ساخته شود و ابعاد سالن را تا حد امكان وسيعتر انتخاب كنند تا از انعكاس صدا وافزايش آن ممانعت گردد. بطور كلي بايد دانست كه در دراز مدت كنترل يك كارخانه پرسروصدا،پرهزينه تر از مخارج اوليه جهت ايجاد يك كارخانه كم سروصدا است.استفاده از روش كنترل صدا در كارخانه از طريق كنترل در منبع صدا، در مسير انتقال صدا كنترل در فرد شنونده ميسر مي شود. در اين راستا از اصول زير بايد استفاده نمود :
1-اصول فني مهندسي و مكانيكي
2-استفاده از وسايل حفاظت فردي
3-انتخاب مناسب افراد
4-انجام معاينات دوره اي
5-تعويض محل كارگران
6-تناوب در كار
-اصول فني مهندسي و مكانيكي شامل تقليل صدا در منبع، تعويض دستگاهها با دستگاههاي مدرنتر، تعويض قسمتهاي پرسروصدا، جدا كردن منبع از محيط كار،كنترل مسيرهاي صدا
- جهت تقليل صدا در منبع مي توان از پوششها و حفاظهاي توري روي موتور قسمتهاي مختلف استفاده كرد كه اين طراحي بايد بر اساس نتايج اندازه گيري صدا كه در فركانسهاي مختلف حذف لازم را ايجاد نمايد انجام گيرد.
-روغن كاري و سرويس بموقع دستگاهها، تعويض لاستيك وواشرهاي فرسوده دستگاهها و تعمير نوسان گيرهاي ماشينها
-در كارخانه هاي ريسندگي وبافندگي از فشار هواي فشرده جهت نظافت اجزاي ماشين وزدودن گردو غبار از آنها استفاده مي شود كه اغلب با استفاده از تزريق هوا از يك نازل يا شكاف ساده صورت مي گيرد.سرعت زياد جريان هوايي كه براي اين منظور لازم است، سروصدا را در فركانسهاي بالا بطور ناخواسته افزايش مي دهد. در اين موارد نازل ساده بايستي با يك نازل مركبي كه با جريان هواي گردابي داراي سرعت كمترتغذيه مي شود وسرعت آن نزديك به سرعت جريان اصلي است تعويض گردد. انتقال از سرعت زياد جريان مركزي به سرعت هواي فعلي بسيار ناگهاني بوده وتراز سروصدا را به طور اساسي كاهش مي دهد.
-تعويض ادواري كارگران، بدين معني كه در قسمتهاي پر سروصداي كارخانه مي توان مدت زمان كار هر كارگر را محدود ساخت بطوريكه كارگر فقط مدت كمي از طول كار را در محيط كار كند وبقيه را در محيط آرام به كار ديگر بپردازد وكارگر ديگري جاي او را در محيط پر سروصدا بگيرد.
- جدا كردن منبع سروصدا از محيط كار : با سوار كردن منابع و دستگاههاي توليد صدا روي حول كننده هاي قابل ارتجاع، به ميزان زيادي صدا كاهش مي يابد همچنين مي توان با نصب اتاقك گيرنده صدا ، برخي از دستگاههاي پر سروصدا را جداسازي نمود.
- مواد قابل ارتجاعي كه جهت ايزولاسيون نصب مي شود، بايد با توجه به گستره فركانسي آن دستگاه كه در جداول آمده است طراحي گردد. براي سوار كردن ماشينهاي سنگين، فنرهاي منفرد به كار برده مي شود. براي سوار كردن دستگاههاي سبك، غالبا لايه هايي از كرك، پلاستيك فوم ويا پلاستيك به كار ميرود.
ماشين نصب شده بر پايه قابل ارتجاع، هميشه ويژگي فركانسي را براي فونداسيون خود دارد كه رزونانس آن با وزن ماشين وسفتي و سختي پايه تعيين مي شود.
يك ماشين سبك با پايه يا فوندانسيون سخت، فركانس رزونانسي بالايي مي دهد. ويك ماشين سنگين با پايه هاي داراي سختي كم،فركانس رزونانسي پاييني ايجاد مي كند. ارتعاش وصداي توليد شده توسط ماشين در فركانسهاي پايينتر از فركانس پايه اي كه روي آن سوار شده، فركانس رزونانسي را ايزوله نمي كند. بنابراين انتخاب مواد ونوع پايه قابل ارتجاع،بايد بر اساس آناليز فركانسي انجام شود.
- ايزوله كردن توسط ديواره هاي دوجداره گچي يا ديوارهاي بتوني پيش ساخته : دو ديواره سبك كه به وسيله هوا از يكديگر جدا شده اند ايزولاسيوني مي دهد كه با افزايش محفظه هوا، در ميزان ايزولاسيون افزايش مي دهد. اگر ماده جاذبي در محفظه واسطه قرار داده شود، ايزولاسيون بهتري انجام شود.
- كارگاههاي همجواري كه هردو داراي ماشينهاي پر سروصدا هستند، بطور مثال كارگاه رينگ و فلاير بايستي از يكديگر جدا شوند كه اين كار مي تواند از طريق نصب ديوارك دو جداره با محفظه بزرگ هوا (محفظه اي با وسعت كافي در حدود يك كريدور) عملي شود. علاوه بر اين مي توان از ديوارهاي سنگين سنگي ويا بتوني ودر هايي با روكش مخصوص ضد صدا استفاده نمود.
- استفاده توام از ديوارك وسقفهاي جاذب صدا.
- انجام معاينات قبل از استخدام وتشخيص بيماريهاي گوش وحساسيت شنوايي افراد.
- انجام آزمايشات شنوايي سنجي.
- با توجه به اينكه ميزان سروصدا در مجاورت مواد جاذب نظير چوب وپارچه هاي برزنتي در سالنها كمتر از بقيه نقاط است، مي توان بر استفاده از مواد جاذب تاكيد نمود.
- استفاده از تكنولوژي پيشرفته نساجي بجاي ماشين آلات قديمي.
- استفاده از وسايل حفاظت فردي در برابر صدا:
در صورتيكه روشهاي كنترل صدا در منابع توليد صدا ومسيرهاي انتقال انجام نشود، براي كاهش ميزان مواجهه مي توان از وسايل حفاظت فردي استفاده كرد. وسيله حفاظت فردي مانند مانعي بين منبع توليد صدا و عضو مورد صدمه قرار گيرد.

فهرست منابع و مآخذ :
 
 
1-كنترل صدا وارتعاش در صنعت
مولف : دكتر ماشااله عقيلي نژاد      
 
 
2-فرهنگ تشريحي ايمني وبهداشت حرفه اي
مولف : مهندس رضا غلام نيا
 
 
3- كليات بهداشت حرفه اي
مولفان : عليرضا چوبينه و فريده اميرزاده
 
 
4- جستجو در سايتهاي تخصصي بهداشت حرفه اي و نساجي

کیسه adstar

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش